Aşılar

AŞILAR

Bağcılıkta aşılar hastalıklara ve zararlılara dayanıklılık, tuza-neme-kurağa dayanıklılık, kirece dayanıklılık, ıslah çalışmaları ve çoğaltma gibi amaçlarla sıkça kullanılan bir vegatatif çoğaltma yöntemidir. Özellikle son yıllarda yeni çeşitlerin gündeme gelmesi ile birlikte çeşit değiştirmede çok iyi sonuç veren ve verim yatma süreci çok kısa olan yongalı göz aşıları fazlaca tercih edilmektedir. Aynı zamanda bu aşının başarı ve tutma oranıda çok yüksektir.
Aşıda başarılı olabilmek için aşının fizyolojisini çok iyi bilmek gerekmektedir. Anaç-kalem uyuşması, aşı zamanı, aşı şekli, aşı muhafazası ve aşı bakımı gibi konularda yeterli bilgi ve beceriye sahip olmalıdır. Anaçla kalemin uyuşması (Afinite) aşıda başarının ön koşuludur. Aynı tür içinde yapılan aşılarda başarı oranı yüksektir. Aşıda pişkinleşmiş kalem ve anaç kullanılmalı, genç olmalarına da özen gösterilmelidir. Yerinde yapılacak aşılarda anacın baş parmak kalınlığında olması (2 yılda bu kalınlığa gelir) gerekir. Anaç ve kalemin kaynamasını sağlayacak dokuların çok sıkı temas etmesi gerekir. Aşının tutması için şu koşullar gereklidir;

- SICAKLIK (Kallus oluşumu için en uygun sıcaklık 24-29 C dir. 15 C ve altında kallus oluşumu durur. )
- NEM (En az %85 oransal nem gereklidir ve yüksek nem daha iyi sonuç verir)
- OKSİJEN (O2 isteği karşılanmaz ise zayıf gelişir. Kapalı ortamlarda havalanma yapılmalıdır)

Bağcılıkta uygulanan en yaygın aşı çeşitleri ise şunlardır;

- Kalem aşıları (En fazla uygulanan aşılardır)
- Yeşil aşılar
- Göz aşıları

Kalem Aşıları: Anaç 1 veya daha yaşlı, kalemler ise 1 yaşlı olmalıdır. Anaç-kalem dinlenme devresindedir. Anacın yaş ve kalınlığa göre değişen bir aşı şekli uygulanır. Aşı kalemi alınacak asmalar mutlaka verim döneminde işaretlenmelidir. Aksi halde istenmeyen bir asmadan kalem alınarak onun bütün özellikleri aktarılmış olacaktır. Sonbahar ilk donlarından sonra iyi odunlaşmış sürgünlerden dinlenme döneminde alınan kalemler nemli kumlu veya talaş içerisinde katlanarak aşı zamanına kadar saklanabilir. En iyisi polietilen torbalarda nemli soğuk hava deposunda + 4-7 C de saklamaktır. Aşı zamanı, yapılacak aşı çeşide ve iklime göre değişir. Kalem aşıları Şubat-Nisan aylarında Marmara bölgesinde nisan sonuna kadar yapılabilir. Kalem aşıları yerinde aşılarda ve fidan üretimi amacıyla yapılan masa aşılarında en çok kullanılan aşı grubudur. Kalem aşıları, dinlenme devresinde bulunan odunlaşmış kabuk parçasının (1 veya 2 gözlü) çeşitli şekillerde anaca takılması şeklinde tanımlanabilir.
Yarma aşı, 1-3 yaşlı anaçların aşılanmasında ve çapı 3 cm ye kadar olan anaçlara uygulanır. Kakma aşı ise 1-3 yaşlı anaçların aşılanmasında ve çapı 3cm yi geçen anaçlarda uygulanır. Dilcikli (İngiliz) aşısıda eşit kalınlıkta anaç ve kaleme yapılır. Fazla beceri ister. Kesit yüzeyinin pürüzsüz olması gereklidir. Sıkı sıkıya teması sağlanmalıdır. Masa başında yapılan aşılarda aşılı köklü fidan üretimi amacıyla Omega aşısı yapan makineler kullanılır. Saatte 400 aşı yapılabilmektedir. Omega aşıda temas yüzeyi çoktur. Ayrıca anaca sıkıca tutturulabilmektedir. Bunların dışında bazı kalem aşılarıda bulunup bunlar yaygın kullanılmazlar.

Yeşil Aşılar: Anaç ve kalemin yeşil olduğu dönemde yapılan aşılardır. Başarı ile uygulanabilmesi için çok iyi el becerisi isterler. Pratikte fazlaca kullanılmazlar.

Göz Aşısı: Göz aşısı için iyi odunlaşmış durgun göz ve gelişme devresinde (yapraklı) bir anaç veya çeşit gereklidir. Kış devresinde alınan aşı kalemleri nemli ortamda + 4-7 C de uzun süre saklanabilir. Göz aşısı Ağustos-Eylül veya ilkbaharda yapılır. Yaz sonu veya sonbaharda yapılan aşılarda göz aynı yıl oluşmuş ve olgunlaşmış çubuklardan alınır. Bu aşılar yaşlı gövde üst kısımdan kesilerek göz ve T göz aşılarıyla aşılanır. Yongalı göz, kesim yerinin altında yaşlı kabuk kaldırılarak yapılır. Aşılanan asmanın gövdesi ve kökleri çok kuvvetli ve de yedek besin depoladığından aşı sürgünleri kuvvetli gelişir. Bu dönemde kırılmamaları için ipe ve desteğe alınmaları gerekir. Aşıdan sonraki yıl ürün almak mümkün olur.
Yongalı göz aşısı yarma aşı döneminin yağışlı geçtiği ve aşı tutumunu olumsuz etkilediği yörelerde 1-2 yaşlı anaç fidanlarının aşılamasında da kullanılır. Aşı sürgünü bakımının da ihmal edilmemesi gerekir. Bu amaçla düzgün ve dik bir gövde oluşturmaya çalışmalı,uygun bir terbiye sistemi verilmelidir.
Göz kalemden, gözün 0. 5-1 cm altından 40 0 meyilli bir kesitle alınır. Gözün 1-1,5 cm. üzerinden ikinci bir kesimle bir miktar odun dokusu ile beraber göz çıkarılır. Anaçta da aynı şekilde yuva açılır. Anaçta çıkan yonganın yerine kalemden alınan yongalı göz bir kenara yanaşık olarak yerleştirilir. Hafif elastik plastik aşı bağı ile önce üstten 2-3 kez sarılarak bağlanır. Göz açıkta bırakılarak 2-3 sargıda alttan bağlanır. Uyanmamış göz bulmak şartı ile bu aşılar Mayıs sonundan Ekim ayına kadar yapılabilir. Sonbahardaki aşılarda aynı yıl süren sürgünlerin yaprak diplerindeki gözlerde kullanılabilir.Tutmayan aşıları 2-3 haftada anlamak mümkün olup tutmayan aşıların yerine yenileri yapılabilir.
Özellikle çeşit değiştirmede yongalı göz aşısı Mayıstan Eylüle kadar (yüksek tutma oranıyla) kullanılmaktadır.

Aşılarla İlgili Ayrıntılı Bilgi, Resimler ve Filmler Genel Bağcılık CD sinde Mevcuttur